Ôtô - Xe máy

Ôtô nhập khẩu vào Việt Nam - 10 năm thăng trầm

Từ 2009-2018, hơn 370.000 ôtô con nguyên chiếc được nhập về Việt Nam, số lượng hết lên đỉnh lại xuống đáy.

Thị trường ôtô nhập khẩu loại 9 chỗ trở xuống tại Việt Nam, trong một thập kỷ qua, chứa đựng đầy đủ những biến động trái chiều. 2011, 2015 và 2017 là ba cột mốc quan trọng quyết định bức tranh xe nhập khẩu từ xuống đáy đến lập đỉnh.

Ôtô nhập khẩu vào Việt Nam - 10 năm thăng trầm

Theo thống kê của Tổng cục Hải Quan, 6 tháng đầu 2019, lượng ôtô con nguyên chiếc dưới 9 chỗ nhập khẩu vào Việt Nam đạt 54.927 xe, gấp 6 lần cùng kỳ năm ngoái. Chỉ mới đi nửa chặng đường 2019 nhưng xe nhập khẩu vẫn vượt cả năm 2018 về lượng.

Ôtô nhập khẩu vào Việt Nam - 10 năm thăng trầm - 1
Lô hàng xe Honda nhập khẩu Thái Lan tập kết tại một cảng ở TP HCM hồi tháng 4/2018.

Ôtô Thái Lan, Indonesia tiếp tục đổ về Việt Nam, chiếm đến hơn 90% số lượng. Con số của cả năm 2018 là gần 89%. Phần lớn sản phẩm nhập khẩu của các hãng phổ thông tại Việt Nam đều có xuất xứ từ hai thị trường này.

Trước khi dòng chảy mạnh xe nhập từ ASEAN vào Việt Nam nhằm tận dụng thuế ưu đãi 0% theo Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN (ATIGA) có hiệu lực từ 2018, xe nhập khẩu trải qua hai lần sụt giảm sâu về số lượng. Một trong số đó đến từ các chính sách quản lý của nhà nước. Phần còn lại là sự điều tiết của thị trường, biểu hiện bằng độ quan tâm và sức mua của người dân khi kinh tế Việt Nam gia nhập sân chơi toàn cầu, rộng và cởi mở hơn.

2011 - cú chốt hạ làm sạch thị trường xe nhập lần thứ nhất

Tháng 5/2011, Bộ Công thương ban hành Thông tư 20 quy định các điều kiện kinh doanh ôtô, trong đó xe mới về nước phải do đại lý chính hãng nhập khẩu. Những cơ sở kinh doanh xe nhập phải có Giấy chứng nhận cơ sở bảo hành, bảo dưỡng ôtô đủ điều kiện do Bộ Giao thông vận tải cấp... Thông tư mà hơn 6 năm sau, khi nhìn lại những nỗ lực của Chính phủ kiểm soát xe nhập khẩu về nước, các chuyên gia ví như lần thai nghén cho Nghị định 116/2017 sau này.

Ôtô nhập khẩu vào Việt Nam - 10 năm thăng trầm - 2
Một mẫu Kia nhập khẩu được đưa về Việt Nam để "né" Thông tư 20 hồi 2011. Vì không đủ không gian có mái che, công ty nhập phải phải tận dụng một bãi đất trống thuê được để đỗ. Ảnh: Hồng Anh

Nhưng trước khi nhắc đến 2011 và đỉnh điểm 2012 khi lượng xe nhập xuống đáy, năm 2006 nổi lên như một cột mốc khó quên với những người kinh doanh xe nhập khẩu lúc bấy giờ. Chính phủ trong năm này cho phép các showroom nhập xe cũ bên cạnh xe mới. Điều này giống như một liều doping mạnh khiến lượng người buôn ôtô tăng lên chóng mặt. Tâm lý khách hàng bấy giờ, thay vì xe lắp, họ bỏ nhiều tiền hơn để mua xe nhập nhưng an tâm về chất lượng.

Chỉ với showroom trưng bày thậm chí là những bến, bãi thuê được, các công ty tư nhân cũng có thể nhập xe về bán. Sự phát triển tràn lan cũng kéo theo những hệ lụy như chất lượng xe suy giảm do bảo quản, chính sách hậu mãi, bảo dưỡng xe không được chú trọng nhiều. Điều đáng ngại hơn, lượng lớn xe về nước nhưng không xuất phát từ nhu cầu thực của người dân. Tình trạng ứ đọng bắt đầu xuất hiện từ 2009. Xe nhập khẩu khi đó bắt đầu giảm nhiệt về lượng.

Năm 2009 khởi đầu cho lần tuột dốc không phanh của thị trường xe nhập. Và khi Chính phủ muốn đưa việc kinh doanh ôtô nhập vào khuôn khổ, bài bản hơn để bảo vệ quyền lợi khách hàng, thông tư 20 ra đời. Nó khiến các showroom tư nhân đối mặt với một thực tế, không thể nhập khẩu xe mới và nhường việc này lại cho các đại lý chính hãng. Có một cách để "lách" đối với họ là nhập xe mới nhưng theo đường quà biếu, tặng.

Cuộc thanh lọc thị trường diễn ra khi đó đem đến hiệu ứng gần như tức thì. 2012 trở thành năm thiết lập mức đáy của lượng xe nhập về Việt Nam.

2015 - lần "hồi sinh" của xe nhập

Thị trường xe nhập khẩu năm 2012 ngấm đòn vì Thông tư 20 nhưng rất nhanh, chỉ một năm sau đó, những dấu hiệu tích cực bắt đầu xuất hiện trong 2013. Khi môi trường kinh doanh ổn định trở lại, nguồn cung từ các hãng bắt nhịp sát với nhu cầu của người dân, số lượng xe nhập về nước tuy chỉ nhỉnh hơn khoảng gần 2.000 xe so với 2012 nhưng là một quãng nghỉ cần thiết của thị trường để phục hồi.

Đà phục hồi của xe nhập khẩu tiếp tục diễn ra trong 2014 nhưng với mức tăng ấn tượng hơn 16.000 xe so với 2013. Nền kinh tế tăng trưởng ổn định trong giai đoạn này mở ra triển vọng về sức mua dồi dào của người dân trong nước. Các hãng phổ thông lẫn hạng sang nắm bắt xu hướng này, đẩy mạnh việc nhập khẩu.

Ôtô nhập khẩu vào Việt Nam - 10 năm thăng trầm - 3
Khách hàng tham quan triển lãm ôtô Việt Nam 2015 tại TP HCM.

2015 thiết lập mức đỉnh với khoảng 51.400 xe về nước, một sự hồi sinh mạnh mẽ của dòng chảy ôtô ngoại vào Việt Nam. Tuy nhiên, sau 3 năm liên tiếp tăng trưởng từ mức đáy của năm 2012, xe nhập khẩu một lần nữa quay đầu giảm về lượng.

Thuế nhập khẩu ôtô nguyên chiếc từ các nước ASEAN bắt đầu giảm về 40% trong 2016. Phản ứng của thị trường khi đó biểu hiện bằng tâm lý chờ đợi, chần chừ mua xe của khách hàng. Bởi chỉ hai năm sau đó, mức thuế nhập khẩu sẽ về 0%. Thuế giảm đồng nghĩa giá xe có thể giảm.

Sự "đủng đỉnh" của khách hàng khiến thị trường xe nhập chững lại. Bản thân các hãng vì thế cũng phải nương theo. Khách giảm nhiệt mua xe, đại lý không thể nhập về ồ ạt bởi chi phí vận chuyển, lưu kho, marketing là không hề nhỏ. Lượng xe nhập sụt giảm trong 2016.

2017 - cú chốt hạ làm sạch thị trường xe nhập lần hai

2017 có thể xem là mốc thời gian nhạy cảm, bởi sát với thời điểm 2018 khi thuế nhập khẩu các dòng xe con nguyên chiếc từ ASEAN về 0%. Không còn gì để giấu diếm, nhiều hãng chuẩn bị sẵn phương án nhập khẩu xe từ Indonesia, Thái Lan về bán. Ván bài ngửa được bày ra, xe nhập có cơ hội tràn về nước và chiếm ưu thế trước xe lắp ráp.

Nhưng cuối tháng 10/2017, Chính phủ ban hành Nghị định 116 siết chặt các điều kiện kinh doanh xe nhập với yêu cầu khó "các hãng muốn nhập xe phải có giấy chứng nhận chất lượng kiểu loại VTA của nước ngoài". Quyết sách như một gáo nước lạnh với các hãng xe có sản phẩm nhập khẩu, cả chính hãng lẫn tư nhân.

Với các liên doanh chính hãng, kế hoạch nhập xe đã được phê duyệt và gửi đến nhà máy nước ngoài, bỗng dưng phải gác lại vì yêu cầu VTA, giấy ủy quyền triệu hồi, hỗ trợ kỹ thuật, cung cấp linh, phụ kiện từ hãng mẹ là những điều gần như không thể với các showroom tư nhân. "Lối chừa" kinh doanh xe lướt sau Thông tư 20 vì thế cũng không còn.

Ôtô nhập khẩu vào Việt Nam - 10 năm thăng trầm - 4
Một showroom kinh doanh xe lướt nhập khẩu tại quận 5, TP HCM.

Giữa guồng quay của thị trường năm 2017, khách Việt đi tìm câu trả lời cho câu hỏi được quan tâm nhất, giá xe có giảm và giảm bao nhiêu trong 2018. Các hãng xe rất thận trọng và cũng vì chiến lược kinh doanh, đều trả lời nước đôi: giá có thể giảm, nhưng đó mới chỉ là lý thuyết.

Nghi định 116 được coi là bước phát triển cao hơn của Thông tư 20 để thanh lọc thị trường, đưa việc kinh doanh xe nhập khẩu vào tầm kiểm soát. Nghị định cũng tạo thế cân bằng, ưu tiên cho xe lắp láp nhằm thúc đẩy ngành công nghiệp ôtô nội địa phát triển. Điều này nằm trong chiến lược của Chính phủ trong hơn 20 năm qua nhưng cho đến nay, những thành tựu đạt được còn khiêm tốn. Ở đó, tỷ lệ nội địa hóa còn thấp, công nghiệp phụ trợ èo uột.

2018 - xe nhập một năm chia nửa buồn vui

Ban hành chỉ hơn hai tháng trước thời điểm bản lề 2018, Nghị định 116 khiến xe nhập không thể bứt lên, cục diện thị trường vì thế thay đổi.

Nửa đầu 2018, thị trường xe nhập khẩu gần như tê liệt vì nhiều hãng không kịp hoàn thiện các thủ tục nhập khẩu theo yêu cầu của cơ quan chức năng. Lượng xe nhập vì thế giảm mạnh so với cùng kỳ 2017.

Ôtô nhập khẩu vào Việt Nam - 10 năm thăng trầm - 5
Khách hàng tham khảo xe Honda tại một đại lý chính hãng ở quận 2, TP HCM.

Xe nhập khẩu không thể về nước, xe lắp ráp trong nước cung không đủ cầu khiến đầu 2018 (trùng Tết Nguyên đán), thị trường rơi vào cảnh "không có xe để bán". Tận dụng sức mua tăng mạnh nhưng nguồn hàng khan hiếm, các đại lý được dịp làm giá. Khái niệm ôtô giảm giá trong 2018 nhanh chóng vỡ tan.

Khi giấy VTA cơ bản được giải quyết, xe con nguyên chiếc nhập khẩu chỉ mất 6 tháng còn lại của 2018 để vượt tổng lượng trong 2017. Cơn khát về nguồn cung phần nào được giải quyết nhưng giá không vì thế giảm. Và cũng chỉ cần 6 tháng đầu 2019, mức đỉnh 2018 về lượng của xe nhập bị vượt qua. Khi những rào cản về chính sách được gỡ bỏ, xe nhập khẩu chủ yếu từ Indonesia, Thái Lan tiếp tục đổ về Việt Nam.

Trong những năm tới, làn sóng đổ bộ của xe nhập khẩu vào Việt Nam sẽ không dừng lại. Trong khi đó, các đề xuất, quy định quản lý ôtô của Chính phủ vẫn sẽ ủng hộ ngành lắp ráp trong nước.

Theo Thành Nhạn (VnExpress.net)




Loading...





Loading...