Thế giới

Mỹ tự trấn an trước 'chuỗi ngọc trai' PLA

Mô hình căn cứ tiền đồn của PLA lấy hải quân làm trung tâm gần tương tự với triển khai có giới hạn của Mỹ thế kỷ 19.

Lý giải tham vọng “bành trướng”

Trang The National Interest của Mỹ vừa có bài phân tích về khả năng mở rộng các căn cứ quân sự ở nước ngoài của Quân giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA). Tờ báo Mỹ đưa ra các luận điểm tự trấn an rằng Bắc Kinh khó có khả năng mở rộng hơn nữa hệ thống căn cứ tương tự như của Mỹ.

Vào giữa những năm 2000, các nhà phân tích của Mỹ và Ấn Độ bắt đầu thảo luận về chiến lược “Chuỗi ngọc trai”, dự đoán rằng Bắc Kinh sẽ sử dụng đầu tư thương mại vào các bến cảng dọc vành đai Ấn Độ Dương và xa hơn nữa nhằm hỗ trợ việc hoạt động trong thời gian khủng hoảng hoặc chiến tranh.

Luận điểm này đã được phần nào xác minh bởi những sự kiện gần đây. Vào tháng 8/2017, Trung Quốc thiết lập căn cứ hải quân ở nước ngoài đầu tiên tại Djibouti, nằm vắt ngang hiểm lộ biển then chốt nối giữa Địa Trung Hải và Ấn Độ Dương.

Trung Quốc đang trong tiến trình hướng tới căn cứ thứ 2 đặt tại bờ biển Arab của Pakistan gần biên giới Iran.

Mỹ tự trấn an trước chuỗi ngọc trai PLA
Lính hải quân Trung Quốc và Djibouti tuần tra chung

Những căn cứ này đem lại một số lợi ích tác chiến và chiến lược rõ ràng, bao gồm cắt giảm một số chi phí triển khai tầm xa của hải quân Trung Quốc, ví dụ như những cuộc triển khai được giao phó cho các cuộc tuần tra chống cướp biển ở vịnh Aden từ năm 2008.

Các căn cứ như ở Djibouti đóng vai trò như những trung tâm qua đó tiến hành các cuộc di tản lớn cho các công dân Trung Quốc, một điều cần thiết đã được thể hiện rõ qua cuộc di tản những người có quốc tịch Trung Quốc từ Libya vào năm 2011 và Yemen năm 2015.

Chúng cũng giúp tăng cường bảo vệ các tuyến đường nhập khẩu năng lượng theo quy mô lớn của Trung Quốc, mà dễ bị ngăn chặn tại các vị trí trọng yếu như eo biển Hormuz và eo biển Malacca.

Cuối cùng, các căn cứ nước ngoài như vậy đóng vai trò như những địa điểm từ đó các nhà hoạt động tình báo Trung Quốc có thể giám sát các hoạt động dân sự và quân sự, tương tự với nhiệm vụ của các đơn vị PLA ở Djibouti.

Mỹ tự trấn an trước chuỗi ngọc trai PLA
Hình ảnh được cho là căn cứ quân sự của Trung Quốc tại Djibouti

Một chiến lược “Chuỗi ngọc trai” rộng lớn hơn, bao gồm các căn cứ ở những nơi như Namibia hoặc Sri Lanka, có thể mang lại những lợi ích tương tự, nếu giả định rằng các thỏa thuận về tình trạng lực lượng có thể được giải quyết với chính phủ nước chủ nhà.

Các căn cứ bổ sung cũng có thể được hỗ trợ bởi bộ máy hải quân của Trung Quốc. Trong tất cả các quân chủng, hải quân đã tích cực tham gia vào sứ mệnh bảo vệ lợi ích của Trung Quốc ở nước ngoài, gánh nặng chính thức được đặt lên vai PLA vào năm 2004 dưới tên gọi là “những sứ mệnh lịch sử mới”.

Một trong những tiêu chí chính cho sự thăng cấp trong hải quân Trung Quốc là kinh nghiệm ở nước ngoài, đặc biệt là ở khu vực Ấn Độ Dương.

Lý do cho sự nhiệt tình của hải quân tương đối dễ hiểu: các nhiệm vụ ở các vùng xa xôi sẽ cần nhiều nguồn kinh phí tài chính hơn để chế tạo các tàu lớn, như tàu sân bay và tàu hỗ trợ.

Học theo Mỹ

Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là liệu các căn cứ tiền đồn của Trung Quốc có phát triển vượt ra ngoài một số tiền đồn hải quân hay không.

Trong một báo cáo năm 2007, Andrew Krepinevich và Robert Work đã chỉ ra sự phân biệt hữu ích giữa các mô hình viễn chinh và đồn trú của các căn cứ ở nước ngoài.

Trong hầu hết thế kỷ 19, Mỹ đã dựa vào các trạm hải quân tại các nơi như Brazil và Tây Ấn nhằm bảo vệ các tuyến thương mại trọng điểm. Chỉ đến sau Thế chiến II, Washington mới cho phát triển mạng lưới các đơn vị đồn trú quân sự và căn cứ không quân toàn cầu, bao gồm hàng trăm nghìn người vào thời kỳ cao điểm của Chiến tranh lạnh.

Mỹ tự trấn an trước chuỗi ngọc trai PLA
Tàu sân bay USS Kitty Hawk (CV 63) của Mỹ tại căn cứ hải quân Yokosuka, Nhật Bản

Ngay cả sau khi giảm bớt thời hậu Chiến tranh lạnh, Mỹ vẫn duy trì khoảng 800 cơ sở, cả lớn lẫn nhỏ trên toàn thế giới.

Mô hình về căn cứ tiền đồn của PLA lấy hải quân làm trung tâm gần như tương tự với triển khai có giới hạn của Mỹ thế kỷ 19 hơn là với tư thế của Mỹ hiện tại.

Nhìn từ góc độ chiến đấu, PLA không cần thiết phải thiết lập các đơn vị đồn trú quân sự lớn ở nước ngoài. Hầu hết các nhiệm vụ chiến đấu được giao cho quân đội Trung Quốc đều nằm ở các khu vực giáp ranh với Trung Quốc như Đài Loan, bán đảo Triều Tiên hoặc các tranh chấp vùng biên giới với Ấn Độ qua dãy Himalaya.

Việc thành lập một hệ thống gồm 5 bộ chỉ huy tác chiến khu vực nhằm chống lại các mối đe dọa xuyên biên giới, một phần trong các cuộc cải cách quân sự của Trung Quốc gần đây, đã nhấn mạnh thực tế rằng trọng tâm chiến đấu của PLA sẽ tiếp tục tập trung vào các nước ngoài gần Trung Quốc.

Hơn nữa, các căn cứ hạn chế phù hợp vào thời bình hoặc các hoạt động an ninh không truyền thống có thể không có các hệ thống phòng thủ và hậu cần cần thiết để hỗ trợ các hoạt động chiến đấu lớn.

Tuy nhiên, việc mở rộng các lợi ích thương mại ở nước ngoài của Trung Quốc, đặc biệt là dọc theo các hành lang kinh tế không có đường biển được xây dựng như một phần của Sáng kiến “Vành đai và Con đường” (Dự án 1 tỷ USD của Trung Quốc cho sự phát triển cơ sở hạ tầng Âu-Á), có thể dẫn đến nhu cầu lớn hơn về việc triển khai không quân và lục quân của PLA. 

Mỹ tự trấn an trước chuỗi ngọc trai PLA
Tàu khu trục Type 052D của Trung Quốc

Các lực lượng này có thể được sử dụng để phản ứng nhanh nhạy trước một số tình huống bất ngờ mà người Trung Quốc và lao động nước ngoài bị đe dọa, như các sự cố khủng bố, xung đột dân sự, hay thiên tai, và để bảo vệ cho các dự án mà Trung Quốc tài trợ.

Các đơn vị của PLA triển khai phía trước cũng có thể góp phần đem lại sự ổn định chung tại các khu vực thiết yếu, đặc biệt là khi lực lượng của nước chủ nhà không thể bảo vệ cho lợi ích của Trung Quốc.

Mỹ tự trấn an

Mặc dù vậy, vẫn có một vài lý do khiến Bắc Kinh không theo đuổi kiểu căn cứ theo phong cách Mỹ toàn diện hơn.

Thứ nhất là do năng lực hạn chế của PLA: phải đối mặt với những thách thức từ khu vực láng giềng liền kề của Trung Quốc, PLA có thể không muốn cung cấp nguồn lực cho các hoạt động ở các vùng xa với quy mô lớn.

Mặc dù cung cấp nhân lực cho các hoạt động gìn giữ hòa bình do Liên hợp quốc tài trợ, quân đội vẫn tập trung chủ yếu vào nhiệm vụ chiến đấu và răn đe (dù có thể phải đóng quân tại các căn cứ hải quân của Trung Quốc ở nước ngoài với số lượng nhỏ để cung cấp an ninh và các dịch vụ khác, nếu cần thiết).

Những cắt giảm lớn trong cơ cấu của lực lượng vũ trang gần đây cũng có thể hạn chế khả năng duy trì các triển khai ở phía trước, chưa nói đến chi phí tài chính để hoạt động các căn cứ ở nước ngoài (có thể là một vấn đề trong thời kỳ suy giảm tăng trưởng ngân sách của PLA).

Thứ hai là các cuộc triển khai của PLA thường không cần thiết phải trước hết là để bảo vệ quyền lợi của Trung Quốc ở nước ngoài.

Các mối nguy hiểm bắt nguồn từ bất ổn dân sự hoặc các sự cố khủng bố quy mô nhỏ ở những nơi như tỉnh Baluchistan của Pakistan có thể được giải quyết theo cách không có sự dính líu của PLA.

Mỹ tự trấn an trước chuỗi ngọc trai PLA
Pakistan bố trí 12.000 binh sĩ bảo vệ cảng biển và các tài sản do Trung Quốc đầu tư

Điển hình là việc dựa nhiều hơn vào các cơ quan an ninh Trung Quốc và tư nhân nước ngoài, đạt được các thỏa thuận với các quốc gia chủ nhà để cung cấp nhân sự và bảo vệ công trình (ví dụ như việc Pakistan phân công khoảng 12.000 binh sĩ để bảo vệ các tài sản Trung Quốc) và hợp tác với các đối tác trong khu vực về việc thi hành luật dân sự trên các mặt chẳng hạn như chống khủng bố và chống ma túy.

Trong những thời kỳ bất ổn nghiêm trọng, các đại sứ quán Trung Quốc cũng có thể sơ tán người dân Trung Quốc mà không cần phải dựa quá nhiều vào khả năng của PLA. Ví dụ, trong năm 2011, khoảng 35.000 người lao động Trung Quốc đã được sơ tán khỏi Libya chủ yếu thông qua tàu và máy bay thuê.

Thứ ba là Bắc Kinh tiếp tục dựa vào quân đội Mỹ để đảm bảo tính ổn định ở các khu vực quan trọng với việc đầu tư Vành đai và Con đường.

Một ví dụ là Afghanistan, nơi mà các nhà chiến lược Trung Quốc lo lắng về sự suy giảm nhanh chóng của lực lượng Mỹ (biết rằng PLA không sẵn sàng hoặc không đủ khả năng để lấp đầy khoảng trống), bởi hậu quả có thể đe dọa đến việc đầu tư của Trung Quốc vào cả Afghanistan lẫn nước láng giềng Pakistan.

Bắc Kinh cũng được hưởng lợi từ các hoạt động chống khủng bố của Mỹ tại khu vực vùng Vịnh, đến mức mà họ có thể giúp tạo ra môi trường khu vực an toàn hơn cho các khoản đầu tư của Trung Quốc và giảm thiểu khả năng những chiến binh cấp tiến có thể đến và tấn công ngay tại Trung Quốc.

Mỹ tự trấn an trước chuỗi ngọc trai PLA
Người Mỹ chỉ ra hàng loạt lý do chứng minh Trung Quốc chỉ tham vọng duy trì "chuỗi ngọc trai" tương đương quy mô của Mỹ ở thế kỷ 19!

Thứ tư, Bắc Kinh tiếp tục phản đối mở rộng đảm bảo an ninh lẫn nhau cho các quốc gia đối tác. Việc tránh các liên minh như vậy đặt ra câu hỏi vậy thì nước nào sẽ hoan nghênh Trung Quốc gửi binh sĩ đến, nếu các lực lượng đó chỉ để bảo vệ lợi ích của Trung Quốc.

Thiếu liên minh cũng có thể sẽ hạn chế khả năng của Trung Quốc sử dụng các căn cứ ở các quốc gia trung lập để hỗ trợ các hoạt động chiến đấu trong một cuộc xung đột quân sự.

Do đó, Trung Quốc có thể vừa không muốn vừa không thể chuyển từ mô hình đặt căn cứ viễn chinh “Chuỗi ngọc trai” sang chế độ đồn trú lớn hơn kiểu Mỹ.

Tuy vậy, The National Interest cũng thừa nhận PLA sẽ tiếp tục tăng cường sự hiện diện của mình tại khu vực Âu-Á bằng những cách khác.

Các hoạt động hợp tác quân sự, như các chuyến thăm đối tác cấp cao, các cuộc tập trận huấn luyện kết hợp với các đối tác, các chương trình hỗ trợ an ninh, và vai trò trong các hoạt động gìn giữ hòa bình do Liên hợp quốc bảo trợ, sẽ mở rộng cùng với các lợi ích kinh tế và ngoại giao ngày càng tăng của Trung Quốc.

Theo Đông Triều (Đất Việt)








Tin mới hơn