Gia đình - Sức khỏe

Cách khắc phục các triệu chứng khó chịu khi hóa trị ung thư

Bệnh nhân ung thư đang hóa trị thường có cảm giác chán ăn, buồn nôn. Nên thay đổi cách chế biến thực phẩm theo hướng kích thích vị giác, không dùng ăn cay, nóng, nhiều dầu mỡ, quá ngọt hoặc nặng mùi.

Theo các chuyên gia dinh dưỡng thuộc Trung tâm ung thư PCC Singapore, chế độ ăn uống phù hợp, đầy đủ dinh dưỡng trong quá trình hóa trị có thể giúp bệnh nhân phục hồi nhanh và sống khỏe hơn. Tuy nhiên có nhiều triệu chứng bất lợi xuất hiện trong và sau quá trình hóa trị ảnh hưởng đến khả năng ăn uống của người bệnh. Chẳng hạn như mất cảm giác thèm ăn, mệt mỏi, đau đớn, cúm, buồn nôn... khiến họ chán ăn, sụt cân.

Các bác sĩ hướng dẫn những mẹo nhỏ sau đây giúp bệnh nhân vượt qua các triệu chứng khó chịu và duy trì một chế độ ăn kiêng đầy đủ sau hóa trị:

Đối với những người mất cảm giác thèm ăn, nên:

- Thay vì chỉ ăn 3 bữa chính, hãy chia nhỏ thành 6 bữa ăn đều đặn trong ngày.

- Chuẩn bị sẵn thực đơn cho các bữa ăn hàng ngày. Có thể nhờ người giúp đỡ nấu nướng.

- Mỗi phần thức ăn đều nên chọn theo chế độ có protein và năng lượng cao.

- Bữa sáng nên có lượng calorie chiếm ít nhất 1/3 nhu cầu năng lượng mỗi ngày.

- Mang theo bữa ăn nhẹ để tiện dùng mọi lúc mọi nơi.

- Ăn những món ăn kích thích vị giác, thay đổi cách thức chế biến như tổ chức tiệc nướng ngoài trời, sử dụng chảo khi nấu ăn, sử dụng thức ăn mát hoặc cùng nhiệt độ phòng thay vì đồ ăn nóng. Khi có việc phải đi xa hãy mang các món ăn bạn yêu thích hoặc gọi thức ăn sẵn. Nên thử các món ăn mới vì khẩu vị của mỗi người có thể thay đổi theo thời gian.
 

Ảnh minh họa: Health.

Bệnh nhân hay nôn và buồn nôn, nên:

- Ăn trước khi bước vào đợt hóa trị.

- Dùng những món khô như bánh giòn, bánh mì nướng đều đặn trong ngày.

- Tăng cường các món ăn nhẹ, dễ tiêu hóa thay vì các bữa chính với nhiều đồ ăn khó tiêu.

- Uống nước nhâm nhi từng ngụm đều đặn trong ngày.

- Ngồi thẳng người hoặc nằm dựa nhưng phần thân trên thẳng trong vòng một tiếng sau khi ăn.

- Súc miệng sạch sẽ trước và sau khi ăn.

- Ngậm, mút đá viên, kẹo bạc hà hoặc kẹo cứng để giữ cho miệng luôn sạch sẽ.

- Các trò giải trí như xem tivi, nghẹ nhạc hoặc đọc sách có thể giúp ích nhiều trong khi ăn.

Lưu ý: Cần tránh các thực phẩm cay, nóng, thức ăn chiên kỹ và nhiều dầu mỡ, quá ngọt, bữa ăn nhiều đồ ăn và súp, thực phẩm nặng mùi. Không nên ăn hoặc uống quá nhanh, uống nước ngọt khi ăn, tránh nằm ngay sau khi ăn.

Với người bị tiêu chảy, nên:

- Uống nước luộc thịt, súp, đồ uống có chất điện giải, chuối và trái cây đóng hộp để bổ sung lượng muối và kali mất trong quá trình bị tiêu chảy.

- Uống nhiều nước, nên uống nước ở nhiệt độ thường.

- Giảm các thức ăn từ sữa cho đến khi giảm bệnh.

- Giảm ăn kẹo không đường làm từ sorbitol.

- Uống một cốc nước sau khi đi chảy.

Lưu ý: Nên tránh các món nóng, cay, thực phẩm chứa nhiều chất xơ, đồ chiên hoặc chứa nhiều dầu mỡ, không nên ăn đồ tráng miệng nhiều, hạt mầm, đậu hoặc trái cây sấy. Không ăn các loại rau thuộc họ cải như bông cải xanh, súp lơ, bắp cải. Tránh các thức uống quá nóng hoặc quá lạnh, caffeine (cà phê, trà, cola và chocolate), đồ uống từ sữa.

Táo bón

Táo bón là tình trạng đại tiện dưới 3 lần một tuần. Đây là vấn đề rất phổ biến đối với bệnh nhân ung thư. Nguyên nhân thường do thiếu nước hoặc chất xơ trong quá trình ăn kiêng, ít vận động, các liệu pháp chống ung thư như hóa trị hoặc thuốc. Trong trường hợp này, nên:

- Tăng lượng chất xơ từ trái cây, rau củ và ngũ cốc.

- Uống nước ít nhất 8-10 cốc mỗi ngày.

- Trong nhiều trường hợp, có thể áp dụng chế độ ăn kiêng ít chất xơ.

- Nếu được phép của bác sĩ, hãy tăng cường vận động và tập thể dục.

- Áp dụng các phương pháp điều trị táo bón.
 
Khô miệng, cần chăm sóc miệng tốt bằng cách:
 
- Súc miệng: Trộn nửa muỗng cà phê muối hoặc baking soda với một cốc nước. Súc từ 4 đến 5 lần mỗi ngày.
 
- Tránh dùng các nước súc miệng bán ngoài thị trường có chứa cồn.
 
- Ăn thức ăn mềm kèm nước sốt, nước thịt.
 
- Nhai kẹo cao su để kích thích tuyến nước bọt.
 
- Dùng món tráng miệng dạng đông đá.
 
- Luôn mang nước theo mình để làm ẩm miệng.
 
- Tránh dùng đồ uống và thức ăn chứa nhiều đường.
 
- Sử dụng ống hút để uống.
 
Đau miệng:
 
Đau miệng có thể dẫn đến viêm hoặc chảy máu, làm cho việc ăn uống trở nên khó khăn hơn. Bằng cách chọn thức ăn thích hợp và chăm sóc răng miệng cẩn thận, bệnh nhân có thể ăn uống dễ dàng hơn, chẳng hạn như:
 
- Ăn thức ăn nhẹ, nguyên chất hoặc lỏng để hạn chế nhai.
 
- Tránh thực phẩm có thành phần từ cam hoặc khoai tây.
 
- Tránh đồ ăn khô, cứng hoặc thô như bánh quy, bánh mì ổ, rau củ thô …
 
- Tránh đồ ăn cay hoặc mặn.
 
- Tránh đồ ăn chưa nhiều axit như dấm, đồ ủ chua…
 
- Cố gắng tăng lượng calorie và protein với đồ ăn bổ sung vi chất.
 
Mất khẩu vị
 
Bệnh nhân đang trong quá trình hóa trị thường than phiền về sự thay đổi khẩu vị, cảm giác vị đắng nhiều hơn, bỗng nhiên không thích một số loại đồ ăn. Trong trường hợp này, nên:
 
- Súc miệng với nước trước khi ăn.
 
- Ăn trái cây thuộc họ cam quýt như cam, quýt, chanh, bưởi (trừ khi bạn đang bị đau miệng).
 
- Ăn các bữa ăn nhỏ và thức ăn nhẹ giàu năng lượng nhiều lần trong ngày.
 
- Ăn khi đói hơn là ăn theo bữa.
 
- Dùng dụng cụ bếp nhựa nếu cảm thấy đồ ăn có vị kim loại.
 
- Thịt heo thường sẽ thấy vị đắng hơn, thay thế bằng thịt gà, cá, trứng và phô mai.
 
- Ăn các nguồn rau nhiều protein như gluten, đậu hũ, đậu…
 
- Ăn thịt với thứ gì đó có vị ngọt dịu như sốt cranberry, mức hoặc sốt táo.
 
Bạch cầu thấp
 
Bệnh nhân có số lượng bạch cầu thấp sẽ tăng nguy cơ bị nhiễm trùng. Những lưu ý sau đây có thể giúp ngăn ngừa nhiễm trùng khi lượng các tế bào máu trắng thấp:
 
- Luôn kiểm tra hạn sử dụng của thực phẩm trước khi mua và dùng.
 
- Rã đông thực phẩm trong tủ lạnh, không bao giờ rã đông ở nhiệt độ phòng.
 
- Nấu thực phẩm ngay sau khi rã đông.
 
- Để tất cả thức ăn thừa vào tủ lạnh trong vòng 2 giờ sau khi nấu ăn và ăn trong vòng 24 giờ.
 
- Giữ thức ăn nóng luôn nóng, thức ăn lạnh luôn lạnh.
 
- Tránh sử dụng các loại trái cây và rau quả mốc và hư hỏng.
 
- Tránh dùng đậu phụ không bao bì bán trong thùng để mở.
 
- Nấu chín kỹ tất cả các loại thịt, cá. Tránh dùng trứng sống hoặc cá sống.
 
- Mua thực phẩm đóng gói đủ một phần ăn duy nhất để tránh thức ăn thừa để lại qua bữa.
 
- Không nên dùng salad và ăn các mọn tự chọn bên ngoài.
 
- Tránh nơi đông người và những người có bệnh truyền nhiễm.
 
- Thường xuyên vệ sinh cá nhân.
 
Nếu sau khi áp dụng biện pháp trên mà các triệu chứng vẫn không cải thiện, bạn hãy đến gặp chuyên gia dinh dưỡng để được hỗ trợ và tư vấn phù hợp hơn.
 
Lưu ý: Ăn uống thông qua đường miệng là phương pháp được khuyến khích đối với mọi bệnh nhân ung thư. Tuy nhiên với một số người bị ung thư đầu, cổ, thực quản hoặc dạ dày không thể hấp thụ đủ lượng thức ăn bằng miệng do biến chứng từ bệnh hoặc quá trình điều trị ung thư. Trong trường hợp này bệnh nhân có thể được cho bổ sung dinh dưỡng trực tiếp qua đường ruột (bằng ống). Công thức dinh dưỡng hoàn chỉnh sẽ được chuyên gia dinh dưỡng tính toán phụ thuộc vào nhu cầu của từng bệnh nhân và phương pháp cho ăn cụ thể.
 
 
Theo Thi Ngoan (VnExpress.net)